ลาก่อนคลอดหรือเก็บวันไว้หลังคลอดดี? วิธีวางวันลาให้ได้อยู่กับลูกนานที่สุด

พอเข้าไตรมาสสาม แม่ทำงานหลายคนเริ่มนั่งนับวันบนปฏิทิน “จะเริ่มลาเมื่อไหร่ดีนะ” ลาเร็วก็กลัววันหลังคลอดเหลือน้อย ลาช้าก็กลัวน้ำเดินกลางห้องประชุม หรือเหนื่อยจนไม่ไหว

ตอนนี้วันลาคลอดของลูกจ้างเอกชนเพิ่มเป็น 120 วันแล้วนะคะ มาดูสิทธิ์ล่าสุดแบบเข้าใจง่ายกันก่อน แล้วค่อยวางแผนว่าจะแบ่งวันยังไงให้ได้อยู่กับลูกนานที่สุด โดยไม่ต้องฝืนร่างกายตัวเองค่ะ

ตอนนี้ลาคลอดได้กี่วัน ได้เงินกี่วัน

คำตอบสั้นๆ: ลาได้ครรภ์ละไม่เกิน 120 วัน นับรวมวันหยุด นายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน และประกันสังคมจ่ายเงินสงเคราะห์การหยุดงาน 50% ของค่าจ้างเฉลี่ยอีก 90 วันสำหรับผู้ประกันตนที่เข้าเงื่อนไข

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 มีผลตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 เพิ่มวันลาคลอดจาก 98 วันเดิมเป็น 120 วัน สรุปสิทธิ์ที่เกี่ยวกับการคลอดตามที่วุฒิสภาและกรมประชาสัมพันธ์เผยแพร่

สิทธิ์	รายละเอียด
ลาคลอด (แม่)	ครรภ์ละไม่เกิน 120 วัน นับรวมวันหยุดในช่วงลา
ค่าจ้างจากนายจ้าง	จ่ายเท่าค่าจ้างวันทำงาน ไม่เกิน 60 วัน
เงินจากประกันสังคม	50% ของค่าจ้างเฉลี่ย 90 วัน (ผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบครบ 5 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนคลอด)
ค่าคลอดเหมาจ่ายจากประกันสังคม	15,000 บาท ต่อการคลอดหนึ่งครั้ง
ลูกป่วยหลังคลอด	ลาต่อเนื่องได้อีก ไม่เกิน 15 วัน ได้ค่าจ้าง 50% ต้องมีใบรับรองแพทย์
คู่สมรสลาช่วยเลี้ยงลูก	ไม่เกิน 15 วัน ค่าจ้างเต็ม ใช้ภายใน 90 วันนับจากวันคลอด

เงินจากประกันสังคมคิดจากฐานค่าจ้างที่ใช้คำนวณเงินสมทบ ซึ่งมีเพดาน และมีเงื่อนไขเรื่องจำนวนครั้งที่ใช้สิทธิ์ได้ ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองจะได้เท่าไหร่ โทรสายด่วนประกันสังคม 1506 ได้เลย อ่านขั้นตอนเบิกต่อที่ เบิกค่าคลอดประกันสังคมยังไง

ทำไมวันที่ลาก่อนคลอดถึงสำคัญมาก

คำตอบสั้นๆ: เพราะวันลาคลอดเป็นก้อนเดียว 120 วันนับต่อเนื่องตั้งแต่วันแรกที่เริ่มลา ทุกวันที่ใช้ก่อนคลอดคือวันที่หายไปจากช่วงอยู่กับลูก

ลองดูตัวอย่างนี้ จะเห็นภาพชัดขึ้น

เริ่มลาก่อนกำหนดคลอด	เหลือวันหลังคลอดประมาณ
4 สัปดาห์ (28 วัน)	92 วัน (ราว 3 เดือน)
2 สัปดาห์ (14 วัน)	106 วัน (ราว 3 เดือนครึ่ง)
1 สัปดาห์ (7 วัน)	113 วัน
เริ่มวันที่คลอด	120 วัน (ราว 4 เดือน)

ตัวเลขนี้สมมติว่าคลอดตรงกำหนด ถ้าคลอดช้ากว่ากำหนด วันที่ใช้ไปก่อนคลอดจะมากขึ้น ถ้าคลอดก่อน จะเหลือหลังคลอดมากขึ้น

อีกเรื่องที่มักลืมคิด คือ วันที่นายจ้างจ่ายค่าจ้าง (ไม่เกิน 60 วัน) โดยทั่วไปนับไปตามวันลาตั้งแต่วันแรก ถ้าเริ่มลาเร็ว วันที่ได้ค่าจ้างเต็มก็จะถูกใช้ไปตั้งแต่ก่อนคลอด แล้วช่วงท้ายของวันลาจะไม่มีค่าจ้างจากนายจ้าง วางแผนเงินในบ้านเผื่อไว้ด้วยนะคะ

แล้วควรเริ่มลาตอนท้องกี่สัปดาห์

คำตอบสั้นๆ: ไม่มีสัปดาห์ที่ถูกต้องตายตัว ขึ้นกับสุขภาพ ลักษณะงาน และคำแนะนำของหมอ ถ้าท้องปกติและงานไม่หนัก หลายคนเริ่มลาช่วง 1 ถึง 2 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด

ลองถามตัวเองตามนี้ดู

• หมอว่ายังไง ถามตรงๆ ในนัดฝากครรภ์ช่วงไตรมาสสามว่า “ทำงานต่อได้ถึงประมาณเมื่อไหร่คะ”
• งานหนักแค่ไหน ยืนนาน ยกของ ทำงานกะดึก หรือเดินทางไกลทุกวัน อาจต้องหยุดเร็วกว่างานนั่งโต๊ะ
• เดินทางไปทำงานยังไง ขับรถฝ่ารถติดชั่วโมงกว่า ขึ้นรถไฟฟ้าชั่วโมงเร่งด่วน หรือทำงานจากบ้านได้
• ทำงานจากบ้านได้ไหม บางบริษัทยอมให้ทำงานจากบ้านช่วงท้ายๆ ช่วยยืดวันทำงานออกไปโดยไม่เหนื่อยเกินไป
• ร่างกายไหวไหม ถ้านอนไม่หลับ ปวดหลังหนัก บวมมาก ไม่ต้องฝืนนะคะ ร่างกายเราสำคัญกว่าตัวเลขวันลาเยอะ

มีวิธีเก็บวันลาคลอดไว้หลังคลอดให้มากขึ้นไหม

คำตอบสั้นๆ: มีค่ะ ใช้วันลาประเภทอื่นมาช่วยช่วงก่อนคลอด หรือต่อท้ายหลังคลอด แล้วแต่ข้อตกลงกับนายจ้าง

• ใช้พักร้อนช่วงสัปดาห์สุดท้ายก่อนคลอด หรือต่อท้ายหลังลาคลอดหมด คุยกับหัวหน้าไว้ล่วงหน้า
• ลาป่วยเมื่อป่วยจริง ถ้าช่วงท้องมีอาการที่หมอให้พักพร้อมใบรับรองแพทย์ ใช้ลาป่วยตามสิทธิ์ ไม่ต้องเปิดลาคลอดก่อนเวลา
• ทำงานจากบ้านหรือลดงาน ช่วงท้าย ถ้าบริษัทยืดหยุ่นได้
• ลาไม่รับค่าจ้างเพิ่ม ตามที่ตกลงกับบริษัท ถ้าอยากอยู่กับลูกนานกว่า 4 เดือน
• ให้คุณพ่อใช้สิทธิ์ลา 15 วัน ในช่วงที่ต้องการคนช่วยมากที่สุด เช่น สัปดาห์แรกหลังกลับจากโรงพยาบาล หรือตอนที่แม่ต้องกลับไปทำงาน

บางบริษัทให้สวัสดิการดีกว่ากฎหมายอีก เช่น จ่ายเต็มเกิน 60 วัน หรือมีวันลาเลี้ยงลูกเพิ่ม ลองเปิดคู่มือพนักงานหรือถาม HR ให้ชัดก่อนวางแผนนะคะ เผื่อได้มากกว่าที่คิด

ต้องเตรียมอะไรกับ HR และหัวหน้าบ้าง

คำตอบสั้นๆ: แจ้งกำหนดคลอดล่วงหน้า ตกลงวันเริ่มลาเบื้องต้น เตรียมคนรับงาน และเผื่อแผนสำรองกรณีคลอดก่อนกำหนด

เช็กลิสต์สั้นๆ ไว้ไล่ทำช่วงไตรมาสสาม

1. แจ้งกำหนดคลอด และวันที่ตั้งใจเริ่มลาเป็นลายลักษณ์อักษร (อีเมลก็ได้)
2. ถาม HR เรื่องค่าจ้างช่วงลา สวัสดิการเพิ่มเติม และเอกสารที่ต้องใช้
3. เขียนสรุปงาน ส่งต่อให้คนรับช่วง ทำไว้ก่อนวันที่ตั้งใจลาอย่างน้อย 2 สัปดาห์ เผื่อลูกมาก่อน
4. เตรียมเอกสารประกันสังคม สำหรับเบิกค่าคลอดและเงินสงเคราะห์การหยุดงาน
5. จัดกระเป๋าคลอดให้พร้อม ตั้งแต่ราว 36 สัปดาห์ (ดู เช็กลิสต์กระเป๋าคลอด)

ถ้าเป็นข้าราชการ ฟรีแลนซ์ หรือขายของออนไลน์ล่ะ

คำตอบสั้นๆ: สิทธิ์ลาคลอด 120 วันข้างต้นเป็นของลูกจ้างตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน กลุ่มอื่นใช้กติกาต่างกัน

• ข้าราชการและพนักงานรัฐ ใช้ระเบียบการลาของหน่วยงานรัฐ ไม่ใช่กฎหมายคุ้มครองแรงงาน ทั้งจำนวนวันและการจ่ายเงินต่างกัน ถามฝ่ายบุคคลของหน่วยงานโดยตรง
• ผู้ประกันตนมาตรา 39 หรือ 40 สิทธิ์เรื่องค่าคลอดและเงินชดเชยต่างจากมาตรา 33 เช็กกับประกันสังคม 1506
• ฟรีแลนซ์และแม่ค้าออนไลน์ ไม่มีวันลาตามกฎหมาย เลยต้องวางแผนรายได้และงานล่วงหน้าเอง ลองบอกลูกค้าไว้ก่อนว่าจะพักช่วงไหน แล้วกันเงินสำรองไว้สักก้อน

ควรหยุดงานเร็วกว่าที่วางแผนไว้ถ้า…

คำตอบสั้นๆ: ถ้าหมอแนะนำให้พัก หรือมีอาการผิดปกติ ให้ฟังร่างกายก่อนแผนวันลาเสมอ

• หมอสั่งให้พักหรือลดกิจกรรม เช่น มีความดันสูง หรือเสี่ยงคลอดก่อนกำหนด
• เจ็บท้องเป็นจังหวะสม่ำเสมอก่อน 37 สัปดาห์ มีน้ำเดิน หรือเลือดออก ไปโรงพยาบาลทันที
• ปวดหัวรุนแรง ตาพร่ามัว บวมหน้าและมือขึ้นมาทันที (อาจเป็น ครรภ์เป็นพิษ)
• ลูกดิ้นน้อยลงกว่าปกติ

คลอดแล้วก็อย่าลืมสิทธิ์ต่อเนื่องอย่าง เงินสงเคราะห์บุตรประกันสังคม และการแจ้งเกิดภายใน 15 วันด้วยนะคะ

บอกเลยว่าไม่มีแผนวันลาไหนเป๊ะร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะลูกมักมีตารางของตัวเองค่ะ วางแผนหลักไว้ มีแผนสำรองอีกนิด แล้วที่เหลือให้ร่างกายกับหมอช่วยตัดสินใจนะคะ