ครรภ์เป็นพิษ: อาการที่ดูเหมือน “แค่เพลีย” แต่ไม่ควรรอถึงนัดหน้า

ไตรมาสสามใครก็เพลียค่ะ ท้องใหญ่ นอนไม่ค่อยหลับ ขาบวมตอนเย็น ปวดหัวบ้างเป็นบางวัน จนเราชินแล้วคิดว่า “เดี๋ยวก็หาย ไว้เล่าให้หมอฟังนัดหน้า” แต่มีอาการอยู่กลุ่มหนึ่งที่หน้าตาเหมือนเหนื่อยธรรมดา ทั้งที่จริงๆ เป็นสัญญาณของ ครรภ์เป็นพิษ ซึ่งรอไม่ได้

เดี๋ยวเราไล่อาการเตือนให้ดูเป็นข้อๆ เช็กง่ายๆ แล้วบอกกันตรงๆ ว่าแบบไหนดูแลที่บ้านได้ แบบไหนควรหยิบสมุดสีชมพูแล้วไปโรงพยาบาลเลยค่ะ

ครรภ์เป็นพิษคืออะไร ทำไมหมอวัดความดันทุกนัด

คำตอบสั้นๆ: ครรภ์เป็นพิษคือภาวะความดันโลหิตสูงที่เกิดขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ ร่วมกับผลต่ออวัยวะอื่น เช่น มีโปรตีนรั่วในปัสสาวะ มักเริ่มหลังอายุครรภ์ 20 สัปดาห์ และเกิดหลังคลอดได้ด้วย

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่อธิบายว่าเกี่ยวข้องกับการฝังตัวของรกที่ผิดปกติ ทำให้ความดันขึ้นตั้งแต่ 140/90 มม.ปรอท และถ้าสูงถึง 160/110 ถือว่ารุนแรง เสี่ยงเลือดออกในสมองได้ องค์การอนามัยโลกประเมินว่าพบในผู้หญิงที่คลอดราว 3 ถึง 8 เปอร์เซ็นต์ทั่วโลก

จุดที่น่ากลัวคือ ระยะแรกมักไม่มีอาการเลย นี่แหละเหตุผลที่พยาบาลวัดความดันและให้ตรวจปัสสาวะทุกครั้งที่ไปฝากครรภ์ ไปตามนัดให้ครบทุกครั้ง คือการป้องกันที่ดีที่สุดแล้วค่ะ

8 อาการเตือนที่ดูเหมือน “แค่เพลีย”

คำตอบสั้นๆ: ปวดหัวไม่หาย ตาพร่า จุกใต้ลิ้นปี่ บวมเร็ว น้ำหนักขึ้นพรวด อาเจียน รู้สึกไม่สบายมาก และหายใจเหนื่อย เป็นข้อใดข้อหนึ่งก็ควรไปโรงพยาบาลวันนั้น

1. ปวดหัวที่กินยาพาราแล้วไม่หาย ต่างจากปวดหัวเพราะนอนน้อย ตรงที่ปวดหนักและค้างอยู่ (อ่านเรื่องการใช้ยาได้ที่ กินพาราตอนท้องได้ไหม)
2. ตาพร่ามัว เห็นแสงวูบวาบ หรือจุดดำ หลายคนคิดว่าเพราะเล่นมือถือเยอะ แต่ถ้าอยู่ๆ ก็เป็นขึ้นมา ต้องไปตรวจนะคะ
3. เจ็บจุกใต้ลิ้นปี่หรือใต้ชายโครงขวา มักถูกเข้าใจว่าเป็นกรดไหลย้อนหรือกินส้มตำเผ็ดไป NHS ระบุว่าอาการแสบร้อนกลางอกที่เป็นไม่หายก็เป็นอาการเตือนได้
4. หน้า มือ เท้า บวมขึ้นเร็ว บวมที่ขาตอนเย็นแล้วยุบหลังนอนพักเป็นเรื่องปกติ แต่บวมที่หน้า รอบตา หรือแหวนใส่ไม่เข้าอย่างกะทันหัน ไม่ปกติ
5. น้ำหนักขึ้นพรวดในไม่กี่วัน มช. ยกตัวอย่างว่าบางรายขึ้นถึงราว 4 กิโลต่อสัปดาห์ ซึ่งเป็นน้ำที่คั่ง ไม่ใช่เพราะกินเยอะ
6. คลื่นไส้อาเจียนในไตรมาสสาม ปกติแพ้ท้องควรหายไปนานแล้ว ถ้ากลับมาอาเจียนช่วงท้ายๆ ให้บอกหมอ
7. รู้สึกไม่สบายมากแบบบอกไม่ถูก เชื่อความรู้สึกตัวเองค่ะ
8. หายใจหอบเหนื่อย อาจเป็นสัญญาณของน้ำคั่งในปอดในรายที่รุนแรง

บวมแบบไหนปกติ บวมแบบไหนต้องระวัง

คำตอบสั้นๆ: บวมที่ข้อเท้าตอนเย็นแล้วดีขึ้นหลังนอนยกขาเป็นเรื่องปกติของคนท้อง บวมที่หน้าและมือแบบกะทันหัน หรือบวมพร้อมปวดหัวตาพร่า คือบวมที่ต้องไปวัดความดัน

บวมที่มักปกติ	บวมที่ควรไปโรงพยาบาล
ข้อเท้า หลังเท้า ช่วงเย็นหรือหลังยืนนาน	หน้า รอบตา มือ บวมขึ้นเร็ว
ค่อยๆ เป็น ดีขึ้นหลังนอนยกขา	เกิดภายในวันสองวัน ไม่ยุบ
ไม่มีอาการอื่น	มีปวดหัว ตาพร่า จุกลิ้นปี่ร่วม

อากาศร้อนแบบบ้านเราทำให้ขาบวมง่ายขึ้นอีก แต่อย่าเพิ่งโทษอากาศจนมองข้ามอาการในคอลัมน์ขวานะคะ

ใครเสี่ยงครรภ์เป็นพิษมากกว่าคนอื่น

คำตอบสั้นๆ: ท้องแรก อายุ 40 ขึ้นไป ท้องแฝด มีความดันสูง เบาหวาน โรคไต หรือโรคภูมิคุ้มกันอยู่เดิม เคยเป็นในท้องก่อน มีคนในครอบครัวเคยเป็น และค่าดัชนีมวลกายตั้งแต่ 35 ขึ้นไป

ทั้ง NHS และคณะแพทยศาสตร์ มช. ระบุกลุ่มเสี่ยงไว้คล้ายกัน NHS เพิ่มกรณีที่ท้องนี้ห่างจากท้องก่อนเกิน 10 ปีด้วย แต่ต้องบอกไว้ก่อนว่าคนที่ไม่เข้ากลุ่มเสี่ยงเลยก็เป็นได้นะคะ

ถ้าเข้ากลุ่มเสี่ยงสูง แพทย์อาจสั่ง แอสไพรินขนาดต่ำ ให้กินทุกวันตั้งแต่ช่วงต้นของการตั้งครรภ์ ซึ่ง WHO และ NHS แนะนำสำหรับกลุ่มนี้ ย้ำว่าเป็นยาที่ต้องให้แพทย์ประเมินและสั่งเท่านั้น ห้ามซื้อกินเองเด็ดขาด

เป็นแล้วอันตรายแค่ไหน หมอจะทำอะไร

คำตอบสั้นๆ: ถ้าไม่ได้รับการดูแล อาจนำไปสู่อาการชัก เลือดออกในสมอง ตับและเกล็ดเลือดผิดปกติ (HELLP) และรกเสื่อม แต่เมื่อพบเร็ว หมอดูแลได้ด้วยการคุมความดันและติดตามใกล้ชิด

ไปถึงโรงพยาบาลแล้ว มักจะเจอประมาณนี้ค่ะ

• วัดความดันซ้ำ ตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือดดูค่าตับ ไต และเกล็ดเลือด
• ฟังเสียงหัวใจลูก และอาจอัลตราซาวด์ดูการเติบโต
• ถ้าเป็นไม่มาก อาจให้กลับบ้านแต่นัดถี่ขึ้น
• ถ้ารุนแรง อาจต้องนอนโรงพยาบาล ให้ยาลดความดันหรือยากันชัก
• การรักษาที่หายขาดคือการคลอด แพทย์จะชั่งน้ำหนักระหว่างความปลอดภัยของแม่กับอายุครรภ์ของลูก

ช่วงไตรมาสสามเลยควรจัด กระเป๋าไปคลอด ไว้แต่เนิ่นๆ เผื่อต้องนอนโรงพยาบาลแบบไม่ทันตั้งตัวค่ะ

หลังคลอดแล้วยังต้องระวังไหม

คำตอบสั้นๆ: ต้องระวังค่ะ ครรภ์เป็นพิษเกิดหลังคลอดได้ ส่วนใหญ่ภายในสองสามวันแรก แต่ Cleveland Clinic ระบุว่าอาจเกิดช้าได้ถึงหลายสัปดาห์

ช่วงหลังคลอดเราโฟกัสที่ลูกจนลืมตัวเองไปเลย ถ้าปวดหัวรุนแรง ตาพร่า หายใจเหนื่อย หรือบวมมากขึ้นหลังกลับบ้าน อย่าเพิ่งเหมาว่าเป็นเพราะอดนอน กลับไปโรงพยาบาลที่คลอดทันทีนะคะ

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

คำตอบสั้นๆ: มีอาการในเช็กลิสต์ด้านบนแม้ข้อเดียว ไปห้องคลอดหรือห้องฉุกเฉินได้เลย ไม่ต้องรอนัด ถ้าชักหรือหมดสติ โทร 1669

• ปวดหัวรุนแรงไม่หาย ตาพร่า เห็นแสงวูบวาบ
• เจ็บใต้ลิ้นปี่หรือใต้ชายโครงขวา
• บวมที่หน้า มือ เท้า ขึ้นเร็ว
• หายใจเหนื่อย ชัก หรือหมดสติ
• ลูกดิ้นน้อยลงร่วมด้วย (อ่านต่อ นับลูกดิ้นในสมุดสีชมพู)

ถ้ามีเครื่องวัดความดันที่บ้าน วัดได้เป็นข้อมูลประกอบ แต่ถ้ามีอาการเตือนแล้ว ไม่ต้องรอดูตัวเลข ไปโรงพยาบาลเลยค่ะ

ครรภ์เป็นพิษไม่ได้เกิดเพราะคุณแม่ทำอะไรผิดนะคะ และไม่ต้องอายเลยถ้าไปถึงแล้วหมอบอกว่า “ไม่เป็นอะไร” ไปเช็กแล้วได้กลับบ้านแบบสบายใจ ยังไงก็ดีกว่ารอแล้วมาเสียใจทีหลังค่ะ ดูแลตัวเองดีๆ นะ