mamamapa

วัยทารกSafetyอ่าน 5 นาที

ลูกสำลัก ไอแค่ไหนปล่อยได้ แค่ไหนต้องช่วย? วิธีช่วยเด็กต่ำกว่า 1 ขวบที่พ่อแม่ควรฝึกไว้

ลูกยังไอแรงได้ให้ไอต่อ ถ้าไอไม่มีเสียง ร้องไม่ได้ หายใจไม่ออก ทารกต่ำกว่า 1 ขวบ ตบหลัง 5 ครั้ง สลับกดหน้าอก 5 ครั้ง เด็กเกิน 1 ขวบ ตบหลังสลับกดท้อง ห้ามล้วงคอ และโทร 1669

LINE

ลูกกำลังกินข้าวอยู่ดีๆ แล้วไอแค่กๆ หน้าแดง แม่ตกใจจนมือไม้สั่น จะตบหลังเลยดีไหม หรือรอก่อน? ช่วงวินาทีแบบนั้น คิดอะไรไม่ออกจริงๆ ค่ะ

บทความนี้เลยตั้งใจให้อ่านตอนใจเย็นๆ จำขั้นตอนไว้ในหัว เดี๋ยวเราไล่ให้ดูตั้งแต่แยกว่าเมื่อไหร่ปล่อยไอ เมื่อไหร่ต้องลงมือนะคะ

ไอแบบไหนปล่อยได้ แบบไหนต้องช่วย

Quick Answer: ไอแรง ร้องได้ หายใจได้ ปล่อยให้ไอเอง แต่ถ้าไอไม่มีเสียง ร้องไม่ได้ หายใจไม่ออก ต้องช่วยทันที

การไอแรงๆ คือร่างกายกำลังดันของออกเองอยู่ ถ้าเราตบหรือล้วงตอนนั้นอาจรบกวนมากกว่าช่วย อยู่ข้างๆ ลูก คอยดูใกล้ๆ

สัญญาณที่ต้องลงมือ

  • ไอเงียบ ไอไม่มีแรง หรือไม่ไอเลย
  • ร้องไม่มีเสียง พูดไม่ได้
  • หายใจไม่ออก หายใจเสียงดังหวีด
  • ริมฝีปากหรือหน้าเริ่มเขียวคล้ำ
  • ซึม ตัวอ่อน ไม่ตอบสนอง

ทารกต่ำกว่า 1 ขวบ: ตบหลัง 5 สลับกดหน้าอก 5

Quick Answer: วางลูกคว่ำ หัวต่ำกว่าตัว ตบหลัง 5 ครั้ง ถ้าไม่หลุด หงายลูกแล้วกดหน้าอก 5 ครั้ง วนไปจนกว่าจะหลุด

ขั้นตอนตาม NHS (ระบบสาธารณสุขอังกฤษ)

  1. ตะโกนเรียกคนช่วย ให้อีกคนโทร 1669 ทันที
  2. ตบหลัง: นั่งลง วางลูกคว่ำบนต้นขาหรือแขน ใช้มือประคองหัวและขากรรไกร ให้หัวต่ำกว่าตัว ตบแรงๆ กลางหลังระหว่างสะบัก สูงสุด 5 ครั้ง ดูทุกครั้งว่าหลุดหรือยัง
  3. กดหน้าอก: ถ้ายังไม่หลุด หงายลูกบนต้นขา หัวต่ำกว่าเท้า วาง 2 นิ้วกลางหน้าอก ต่ำกว่าแนวหัวนมเล็กน้อย กดลงแรงๆ สูงสุด 5 ครั้ง
  4. วนซ้ำ ตบหลัง 5 กดหน้าอก 5 จนกว่าจะหลุด หรือรถพยาบาลมาถึง อย่าทิ้งลูกไว้คนเดียว
  5. ถ้าลูกหมดสติ วางบนพื้นแข็ง เปิดลำโพงโทร 1669 ดูในปาก หยิบออกได้เฉพาะเมื่อเห็นชัด แล้วเริ่มช่วยหายใจและนวดหัวใจตามที่เจ้าหน้าที่บอก

ห้ามกดท้องทารกต่ำกว่า 1 ขวบ

เด็กเกิน 1 ขวบ: ตบหลัง 5 สลับกดท้อง 5

Quick Answer: ให้ลูกโน้มตัวไปข้างหน้า ตบหลัง 5 ครั้ง ถ้าไม่หลุด ยืนด้านหลัง กำมือวางระหว่างสะดือกับซี่โครง แล้วดึงเข้าและขึ้นแรงๆ 5 ครั้ง

  1. ให้ลูกนอนคว่ำบนตัก หรือโน้มตัวไปข้างหน้า ตบกลางหลังสูงสุด 5 ครั้ง
  2. ถ้ายังไม่หลุด ยืนหรือคุกเข่าด้านหลังลูก กำมือวางระหว่างสะดือกับซี่โครง มืออีกข้างจับกำปั้นไว้ ดึงเข้าและขึ้นแรงๆ สูงสุด 5 ครั้ง
  3. วนตบหลังกับกดท้องจนกว่าจะหลุด หรือรถพยาบาลมา

สิ่งที่ห้ามทำ

Quick Answer: ห้ามล้วงคอแบบมองไม่เห็น และห้ามกดท้องทารกต่ำกว่า 1 ขวบ

  • ล้วงคอ: NHS เตือนว่าการแหย่นิ้วซ้ำๆ แบบมองไม่เห็นอาจทำให้แย่ลง หยิบออกได้เฉพาะเมื่อเห็นชัดในปาก
  • กดท้องทารก: ทารกต่ำกว่า 1 ขวบใช้การกดหน้าอกแทน

หลุดแล้ว ต้องไปโรงพยาบาลไหม

Quick Answer: ควรไปค่ะ ถึงลูกจะดูปกติแล้ว

NHS แนะนำให้พบแพทย์ทุกครั้งหลังช่วยเด็กสำลัก เพราะอาจมีเศษเหลืออยู่ หรือการกดอาจทำให้บาดเจ็บ

ไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669 ถ้า

  • ลูกยังไอไม่หยุด หายใจเสียงดัง หายใจเร็ว
  • ซึม ตัวอ่อน ปลุกยาก
  • ริมฝีปากเขียวคล้ำ แม้เพียงช่วงสั้นๆ
  • เคยหมดสติ ไม่ว่าจะนานแค่ไหน

กันไว้ก่อนดีที่สุด

Quick Answer: ให้อาหารเป็นชิ้นที่เหมาะกับวัย นั่งกินมีผู้ใหญ่ดู และเก็บของชิ้นเล็กให้พ้นมือ

  • Starship (โรงพยาบาลเด็กนิวซีแลนด์) อธิบายว่าหลอดลมของทารก “ใหญ่กว่าหลอดดูดน้ำนิดเดียว” สับหรือบดอาหารให้ละเอียด
  • CDC แนะนำให้นั่งกิน ไม่กินในรถหรือรถเข็น และมีผู้ใหญ่ดูตลอด
  • เก็บถ่านกระดุม ลูกปัด ลูกแก้ว ของเล่นชิ้นเล็ก ให้พ้นมือ
  • ดูรายชื่ออาหารที่ต้องหั่นก่อนให้ลูก อาหารเสี่ยงติดคอเด็กเล็ก และวิธีหั่นให้ปลอดภัย และจัดบ้านตาม กันบ้าน ลูกเริ่มคลาน

อ่านจบแล้ว ลองทำท่าตามกับตุ๊กตาสักรอบนะคะ มือที่เคยซ้อมจะไม่สั่นตอนเกิดเรื่องจริง

FAQ

คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย

  1. 01ลูกสำลักนม ไอแค่ไหนถึงต้องช่วย

    ถ้าลูกไอแรง ร้องได้ หายใจได้ ปล่อยให้ไอเอาออกเอง อยู่ข้างๆ คอยดู ถ้าไอเงียบ ไอไม่มีแรง ร้องไม่มีเสียง หรือหายใจไม่ออก ต้องเริ่มช่วยทันที

  2. 02ทารกติดคอ กดท้องได้ไหม

    ไม่ควรกดท้องเด็กต่ำกว่า 1 ขวบ ให้ตบหลัง 5 ครั้งสลับกับกดหน้าอกด้วย 2 นิ้ว 5 ครั้งแทน การกดท้องใช้กับเด็กที่โตกว่า 1 ขวบ

  3. 03ควรเอานิ้วล้วงคอลูกออกไหม

    ไม่ควรล้วงแบบมองไม่เห็น NHS เตือนว่าอาจดันของลงไปลึกกว่าเดิม หยิบออกได้เฉพาะเมื่อเห็นชัดในปากและหยิบได้ง่าย

  4. 04โทรเบอร์อะไรเมื่อลูกติดคอ

    โทร 1669 (สายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน) ถ้ามีคนอยู่ด้วยให้เขาโทรระหว่างที่เราช่วยลูก ถ้าอยู่คนเดียว เปิดลำโพงโทรศัพท์แล้วช่วยไปพร้อมกัน

  5. 05ของหลุดออกมาแล้ว ต้องไปโรงพยาบาลไหม

    ควรไปค่ะ NHS แนะนำให้พาไปพบแพทย์แม้สิ่งที่ติดจะหลุดออกมาแล้ว เพราะอาจมีเศษเหลือ หรือการกดอาจทำให้บาดเจ็บ

  6. 06ฝึกช่วยเด็กสำลักได้ที่ไหน

    โรงพยาบาลหลายแห่งมีคลาสเตรียมคลอดหรือคลาสปฐมพยาบาลเด็ก ลองถามแผนกกุมารเวชหรือห้องคลอดที่ฝากครรภ์ไว้ การได้ลองกับหุ่นจริงช่วยให้มือไม่สั่นตอนเกิดเรื่อง

Ask MamaMapa

มีคำถามที่ยังหาคำตอบไม่เจอ?

พิมพ์มาได้เลย ไม่ต้องบอกชื่อ เราอ่านทุกข้อ และคำถามที่แม่ๆ ถามกันเยอะ เราจะหาหลักฐานแล้วเขียนเป็นบทความให้ค่ะ

เราไม่ใช่แพทย์ ถ้าเร่งด่วนหรือลูกไม่สบาย ปรึกษาคุณหมอหรือโทร 1669 ก่อนนะคะ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

  1. NHS: How to stop a child from choking (รีวิวล่าสุด ต.ค. 2024)
  2. CDC: Choking Hazards (อัปเดต มี.ค. 2026)
  3. Starship (NZ): Choking, strangulation and suffocation, birth to 11 months
  4. สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.): สายด่วน 1669

Safety

Tips แม่

ลูกอยู่ช่วงไหน? แตะเพื่อเปลี่ยน