ร้องไห้เพราะโฆษณาบะหมี่ ตอนท้องเป็นกันได้ไหม? ฮอร์โมน อารมณ์ และจุดที่ควรขอความช่วยเหลือ

เปิดทีวีเจอโฆษณาบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ฉากแม่ต้มมาม่าให้ลูกกินตอนดึก แล้วน้ำตาไหลพรากแบบหยุดไม่ได้ ห้านาทีต่อมาหงุดหงิดสามีเพราะเขาเคี้ยวเสียงดัง แล้วก็มานั่งรู้สึกผิดที่ไปหงุดหงิดเขา ถ้าตอนนี้กำลังเป็นแบบนี้อยู่ ขอบอกก่อนเลยว่าไม่ได้เป็นคนเดียวค่ะ

มาคุยกันว่าทำไมอารมณ์ตอนท้องถึงขึ้นลงเหมือนนั่งรถไฟเหาะ อะไรช่วยได้จริง แล้วจุดไหนที่ไม่ควรทนอยู่คนเดียว ควรบอกหมอหรือคนใกล้ตัวได้แล้ว

ท้องแล้วร้องไห้ง่าย อารมณ์แปรปรวน ปกติไหม

คำตอบสั้นๆ: ปกติค่ะ อารมณ์ขึ้นลง ร้องไห้ง่าย หงุดหงิดง่ายตอนท้องพบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะช่วง 3 เดือนแรก

องค์กร Tommy’s ของอังกฤษอธิบายว่าฮอร์โมนตั้งครรภ์ส่งผลต่ออารมณ์ได้ โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก และการมีความรู้สึกปนเปกัน ทั้งดีใจ ตื่นเต้น กังวล ไปจนถึงแอบสงสัยว่าเราพร้อมจริงไหม ก็เป็นเรื่องธรรมดาของคนท้องเลยค่ะ

พูดง่ายๆ คือ วันที่ดีใจสุดๆ กับวันที่นั่งร้องไห้ในห้องน้ำ มาอยู่ในสัปดาห์เดียวกันได้ และไม่ได้แปลว่าเราไม่รักลูกหรือไม่พร้อมเป็นแม่นะคะ

ทำไมตอนท้องอารมณ์ถึงแกว่งขนาดนี้

คำตอบสั้นๆ: ฮอร์โมนเป็นแค่ส่วนหนึ่ง ความเพลีย แพ้ท้อง นอนไม่พอ และความเครียดเรื่องชีวิตที่กำลังเปลี่ยน ล้วนทำให้ใจเปราะบางขึ้น

ลองดูว่าข้อไหนตรงกับเราบ้าง

• ฮอร์โมนเปลี่ยนเร็ว ช่วงไตรมาสแรกร่างกายปรับตัวหนักมาก
• แพ้ท้องและเพลีย คลื่นไส้ทั้งวัน กินไม่ได้ ใครจะอารมณ์ดีไหว (ถ้าอาเจียนหนักจนกินน้ำไม่ได้ อ่าน แพ้ท้องหนักแค่ไหนต้องไปหาหมอ)
• นอนไม่พอ ลุกเข้าห้องน้ำกลางดึก ตัวร้อน นอนไม่สบาย
• ความกังวลเรื่องชีวิตจริง งาน เงิน ที่อยู่ ความสัมพันธ์กับแฟนหรือครอบครัว
• ความกลัวว่าท้องจะไม่รอด โดยเฉพาะคนที่เคยแท้งหรือมีลูกยากมาก่อน
• ร่างกายที่เปลี่ยนไป น้ำหนัก ผิว รูปร่าง ที่ไม่เหมือนตัวเองเดิม

บ้านเรายังมีอีกชั้นนึง คือคำเตือนจากผู้ใหญ่ที่มาพร้อมความหวังดี “ห้ามโกรธนะ เดี๋ยวลูกออกมาขี้โมโห” ฟังแล้วบางทียิ่งรู้สึกผิดกับอารมณ์ตัวเองเข้าไปอีก จริงๆ แล้วโกรธบ้างเศร้าบ้างเป็นครั้งคราว ก็คือความเป็นมนุษย์ธรรมดาๆ ค่ะ

แบบไหนคืออารมณ์แปรปรวนธรรมดา แบบไหนควรระวัง

คำตอบสั้นๆ: อารมณ์ปกติจะมาแล้วไป มีวันดีสลับวันแย่ แต่ถ้าเศร้าหรือกังวลเกือบทั้งวันติดกันนานเกิน 2 สัปดาห์ ควรบอกหมอ

อารมณ์แปรปรวนที่พบได้บ่อย	สัญญาณที่ควรบอกหมอ
ร้องไห้ง่ายเป็นพักๆ แล้วก็ดีขึ้น	เศร้า ว่างเปล่า เกือบทั้งวันเกือบทุกวัน
หงุดหงิดง่าย แต่ยังหัวเราะได้	ไม่อยากทำอะไรที่เคยชอบเลย
กังวลเรื่องลูกเป็นช่วงๆ	กังวลจนหยุดคิดไม่ได้ ตื่นตระหนก ใจสั่น
มีวันแย่ๆ บ้าง	รู้สึกไร้ค่า รู้สึกผิดตลอดเวลา
ยังดูแลตัวเองได้	ไม่อยากกิน ไม่อยากไปฝากครรภ์ แยกตัวจากทุกคน
	อาการเป็นติดกันนานเกิน 2 สัปดาห์

เอกสารของโรงพยาบาล Royal Free ในเครือ NHS ใช้เกณฑ์ง่ายๆ ว่า ถ้าอาการเศร้าหรือกังวลอยู่นานเกินสองสัปดาห์ ให้ขอความช่วยเหลือ และยังระบุว่าแม่ที่เป็นซึมเศร้าหลังคลอดจำนวนมากเริ่มรู้สึกหม่นตั้งแต่ตอนท้อง ดูแลใจตั้งแต่ตอนนี้เลยสำคัญมาก

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าทั่วโลกราว 10% ของคนท้องมีปัญหาสุขภาพจิต ส่วนใหญ่คือภาวะซึมเศร้า ในประเทศกำลังพัฒนาตัวเลขสูงกว่านั้นอีก เรื่องนี้เลยพบบ่อยกว่าที่หลายคนคิดเยอะ อ่านแบบละเอียดต่อได้ที่ ซึมเศร้าระหว่างตั้งครรภ์ สัญญาณที่คนรอบตัวมักมองข้าม

ช่วยตัวเองให้ใจเบาขึ้นได้ยังไงบ้าง

คำตอบสั้นๆ: ดูแลพื้นฐานให้ดีก่อน คือ กิน นอน ได้ขยับตัว และได้พูดความรู้สึกออกมากับคนที่ไว้ใจ

• นอนให้ได้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ งีบกลางวันได้ถ้าร่างกายต้องการ
• กินทีละน้อยแต่บ่อย ช่วงแพ้ท้อง ท้องว่างนานๆ ทำให้ทั้งคลื่นไส้และหงุดหงิดง่าย
• ขยับตัวเบาๆ เดินเล่นตอนเย็นที่อากาศไม่ร้อน หรือโยคะคนท้องถ้าหมอไม่ได้ห้าม
• บอกคนใกล้ตัวไปตรงๆ ว่าช่วงนี้อารมณ์อ่อนไหว ถ้าเผลอหงุดหงิดใส่ ไม่ได้ตั้งใจนะ
• หาข้อมูลจากแหล่งที่เชื่อถือได้ Tommy’s แนะนำว่าการได้ข้อมูลที่ไว้ใจได้และได้รับการสนับสนุนช่วยให้รู้สึกพร้อมขึ้น แล้วก็ช่วยลดการนั่งไถอ่านกระทู้น่ากลัวตอนตีสองได้ด้วย
• ปล่อยวางเรื่องที่ไม่จำเป็น ห้องลูกไม่ต้องเสร็จเดือนนี้ก็ได้ กลุ่มไลน์ครอบครัวก็ไม่ต้องตอบทุกข้อความ

คนในบ้านช่วยได้ยังไง

คำตอบสั้นๆ: ฟังโดยไม่ตัดสิน ช่วยงานจริง และสังเกตถ้าอาการไม่ดีขึ้น

ส่วนนี้ส่งให้คุณพ่อหรือคนในบ้านอ่านได้เลยค่ะ สิ่งที่ช่วยได้เยอะมากคือ

• ฟังก่อน ยังไม่ต้องแก้ บางครั้งแค่อยากร้องไห้ ไม่ได้อยากได้วิธีแก้ปัญหา
• เลี่ยงประโยค “ฮอร์โมนน่ะ เดี๋ยวก็หาย” แม้จะจริงบางส่วน แต่ฟังแล้วรู้สึกไม่ถูกรับฟัง
• ช่วยงานบ้าน ให้แม่ได้นอนเพิ่มอีกหน่อย อันนี้เป็นความช่วยเหลือที่จับต้องได้ที่สุดแล้ว
• ไปฝากครรภ์ด้วยกัน และช่วยเล่าให้หมอฟังถ้าสังเกตว่าแม่ซึมลงเรื่อยๆ

ควรบอกหมอหรือขอความช่วยเหลือทันทีถ้า…

คำตอบสั้นๆ: ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเองหรือรู้สึกว่าอยู่ต่อไม่ไหว ให้ขอความช่วยเหลือทันที โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง หรือ 1669 ถ้าเป็นเหตุฉุกเฉิน

ควรบอกหมอหรือพยาบาลที่ฝากครรภ์ในนัดถัดไป หรือโทรไปก่อนถ้า

• เศร้า หมดหวัง หรือกังวลเกือบทั้งวันนานเกิน 2 สัปดาห์
• ไม่มีความสุขกับอะไรเลย แม้แต่เรื่องที่เคยชอบ
• นอนไม่หลับทั้งที่มีโอกาสได้นอน หรือนอนทั้งวันแต่ยังหมดแรง
• กินไม่ได้ หรือไม่อยากไปตามนัดฝากครรภ์
• เคยมีประวัติซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวลมาก่อน NHS แนะนำให้บอกทีมที่ดูแลครรภ์ตั้งแต่แรก และ ถ้ากินยาอยู่ อย่าหยุดยาเอง ให้คุยกับหมอก่อน

ขอความช่วยเหลือทันที ถ้า

• มีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง หรือคิดว่าไม่อยากอยู่แล้ว
• มีความคิดทำร้ายลูกในท้อง
• รู้สึกว่าควบคุมตัวเองไม่ได้

โทร 1323 สายด่วนสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต ได้ตลอด 24 ชั่วโมง หรือ 1669 ถ้ามีเหตุฉุกเฉิน และบอกคนใกล้ตัวให้อยู่ด้วย

การบอกหมอเรื่องอารมณ์ไม่ใช่การเรียกร้องความสนใจนะคะ NHS เขียนไว้ชัดว่าให้บอกทีมที่ดูแลตามจริงว่ารู้สึกยังไง เพราะเขาอยู่ตรงนั้นเพื่อช่วยเราค่ะ

ถ้าตอนนี้กำลังจะเข้าไตรมาสสองแล้ว อ่านต่อได้ที่ คู่มือคนท้องไตรมาสต่อไตรมาส หรือถ้าช่วงท้ายนอนไม่ค่อยหลับจนอารมณ์แย่ ลองอ่าน ท้องแก่แล้วนอนไม่หลับ วิธีหลับได้นานขึ้นอีกนิด

ร้องไห้เพราะโฆษณาบะหมี่ไม่ได้แปลว่าอ่อนแอนะคะ แค่ใจเรากำลังทำงานหนักไปพร้อมกับร่างกาย ใจดีกับตัวเองหน่อย แล้วอย่าแบกไว้คนเดียวน้า