mamamapa

ทารกแรกเกิดBody & Healthอ่าน 10 นาที

ลูกตัวเหลือง ต้องพาไปตากแดดจริงไหม? สิ่งที่หมอดูจริงๆ และสัญญาณที่ไม่ควรรอ

ทารกตัวเหลืองพบได้บ่อยช่วงวันที่ 3 ถึง 5 แต่การพาลูกไปตากแดดไม่ใช่วิธีรักษาที่ปลอดภัย หมอดูจากค่าบิลิรูบินและรักษาด้วยการส่องไฟ มาดูว่าเหลืองแบบไหนควรรีบไปโรงพยาบาล

LINE
ทารกแรกเกิดนอนบนเตียงสีขาว
Photo: Vidal Balielo Jr. / Pexels

กลับจากโรงพยาบาลได้ไม่กี่วัน ผู้ใหญ่ในบ้านทักว่า “ลูกตัวเหลืองนะ เอาไปตากแดดเช้าๆ สิ” แม่หลายคนก็อุ้มลูกไปนั่งริมหน้าต่างหรือหน้าบ้านตามนั้น เพราะคนรุ่นก่อนเขาทำกันมาแบบนี้จริงๆ ค่ะ

ไม่ได้จะมาบอกว่าผู้ใหญ่ผิดนะคะ แค่อยากเล่าให้ฟังว่าหมอเด็กยุคนี้ดูอะไรกันแน่เวลาลูกตัวเหลือง ทำไมเลิกแนะนำให้ตากแดดแล้ว และเหลืองแบบไหนที่ไม่ควรนั่งรอดูอาการอยู่บ้าน

ทำไมลูกแรกเกิดถึงตัวเหลือง

Quick Answer: เพราะในเลือดลูกมีสารสีเหลืองชื่อ “บิลิรูบิน” สะสมอยู่ และตับของทารกแรกเกิดยังกำจัดสารนี้ได้ไม่เร็วเท่าผู้ใหญ่ เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมากในสัปดาห์แรก

ตอนอยู่ในท้อง ตับของแม่ช่วยจัดการบิลิรูบินให้ลูก พอคลอดออกมา ตับของลูกต้องใช้เวลาหลายวันกว่าจะรับงานนี้ได้เต็มที่ ระหว่างนั้นบิลิรูบินเลยค้างอยู่ในเลือด จนผิวกับตาขาวดูเหลือง

  • มักเห็นชัดราว วันที่ 3 ถึง 5 หลังคลอด
  • ส่วนใหญ่หายไปเองภายในราว 2 สัปดาห์
  • ลูกที่กินนมแม่บางคนอาจเหลืองนานกว่านั้นได้ ซึ่งหมอต้องเป็นคนประเมิน
  • ถ้าลูกได้นมน้อย เช่น ช่วงที่น้ำนมแม่ยังมาไม่เต็มที่ ก็อาจเหลืองมากขึ้นได้ (อ่านต่อได้ที่ น้ำนมยังไม่มา ทำอย่างไรดี)

พาไปตากแดดช่วยได้จริงไหม

Quick Answer: ไม่แนะนำค่ะ AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) ระบุชัดว่า “การพาลูกไปตากแดดไม่ใช่วิธีรักษาตัวเหลืองที่ปลอดภัย” และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชก็ระบุว่าแดดธรรมชาติรักษาภาวะตัวเหลืองไม่ได้

เอาจริงๆ ความเชื่อนี้ก็มีส่วนจริงอยู่นิดนึงนะ แสงบางช่วงคลื่นช่วยสลายบิลิรูบินได้ ซึ่งเป็นหลักเดียวกับการส่องไฟในโรงพยาบาล แต่แดดจริงกับไฟส่องต่างกันเยอะมาก

  • คุมปริมาณแสงไม่ได้ ไม่รู้ว่าลูกได้แสงช่วงคลื่นที่ช่วยจริงเท่าไหร่
  • เสี่ยงตัวร้อนเกิน ศูนย์การแพทย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าไม่แนะนำให้พาทารกไปอาบแดดเพราะเสี่ยงอุณหภูมิกายสูงหรือต่ำเกินไป ยิ่งอากาศบ้านเราที่ร้อนจัด ยิ่งต้องระวัง
  • ผิวไหม้แดด ผิวทารกบางมาก
  • ทำให้วางใจผิดๆ อันนี้สำคัญที่สุดค่ะ ถ้าเราคิดว่า “ตากแดดแล้ว เดี๋ยวก็หาย” อาจทำให้พาลูกไปหาหมอช้าในรายที่ค่าเหลืองสูงจริง

งานทบทวนงานวิจัยของ Cochrane ก็สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานว่าแดดอย่างเดียวรักษาภาวะตัวเหลืองได้ มีเพียงการศึกษาในประเทศที่ขาดเครื่องส่องไฟ ที่ใช้แสงแดดผ่านฟิล์มกรองพิเศษภายใต้การดูแลของทีมแพทย์ ซึ่งคนละเรื่องกับการอุ้มลูกไปนั่งหน้าบ้านเลย

ถ้าผู้ใหญ่ในบ้านแนะนำมา ลองตอบเบาๆ แบบนี้ดูค่ะ “หมอบอกว่าแดดรักษาไม่ได้ แต่แสงธรรมชาติช่วยให้เราเห็นสีผิวลูกชัดขึ้น เดี๋ยวดูในแสงแล้วถ้าเหลืองมากจะพาไปวัดค่านะคะ” แบบนี้ทุกคนก็สบายใจ

หมอดูอะไรจริงๆ เวลาลูกตัวเหลือง

Quick Answer: หมอไม่ได้ดูแค่สีผิว แต่จะวัดค่าบิลิรูบินจากผิวหรือจากเลือด แล้วเทียบกับอายุของลูกเป็นชั่วโมง อายุครรภ์ตอนคลอด และปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ

หมอมักดูหลายอย่างประกอบกันแบบนี้ค่ะ

หมอดูอะไรทำไมถึงสำคัญ
ค่าบิลิรูบิน (เครื่องวัดผ่านผิว หรือเจาะเลือด)ตาเปล่าประเมินความเหลืองได้ไม่แม่น
ลูกอายุกี่ชั่วโมงค่าเดียวกันแต่อายุต่างกัน ความหมายต่างกัน
คลอดครบกำหนดไหมทารกคลอดก่อนกำหนดมีเกณฑ์ส่องไฟต่ำกว่า
เหลืองเร็วแค่ไหนถ้าขึ้นเร็วมากต้องหาสาเหตุเพิ่ม
การกินนม ฉี่ อึลูกขับบิลิรูบินออกทางอุจจาระ
หมู่เลือดแม่กับลูก และโรคบางอย่างบางสาเหตุทำให้เหลืองมากกว่าปกติ

AAP แนะนำว่าทารกทุกคนควรได้วัดค่าบิลิรูบินอย่างน้อยหนึ่งครั้งก่อนออกจากโรงพยาบาล และถ้าเหลืองตั้งแต่ 24 ชั่วโมงแรกต้องตรวจทันที ถ้าโรงพยาบาลนัดให้กลับไปวัดค่าซ้ำ ไปตามนัดนะคะ ถึงลูกจะดูสบายดีก็ตาม

ส่องไฟคืออะไร ลูกจะเจ็บไหม

Quick Answer: การส่องไฟ (phototherapy) คือการให้ลูกนอนใต้หลอดไฟชนิดพิเศษที่มีความยาวคลื่นเหมาะสม ช่วยให้ร่างกายกำจัดบิลิรูบินได้เร็วขึ้น ไม่เจ็บ และเป็นการรักษามาตรฐาน

ระหว่างส่องไฟจะเป็นแบบนี้

  • ลูกจะใส่แค่ผ้าอ้อม และมีที่ปิดตากันแสง
  • พยาบาลจะคอยดูอุณหภูมิตัวและการกินนม
  • คุณแม่ส่วนใหญ่ยังให้นมได้ตามรอบ ตามคำแนะนำของทีมแพทย์
  • NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) ระบุว่าการส่องไฟมักใช้เวลาราว 48 ชั่วโมง แต่แต่ละคนต่างกัน หมอจะวัดค่าซ้ำเป็นระยะ

บางโรงพยาบาลอาจให้ส่องไฟที่บ้านได้ในบางกรณี ขึ้นกับอายุลูกและระดับค่าเหลือง ซึ่งหมอเป็นคนพิจารณา ส่วนน้อยมากที่ค่าสูงจนต้องรักษาด้วยวิธีอื่นเพิ่ม

ที่บ้านช่วยลูกได้อย่างไรบ้าง

Quick Answer: สิ่งที่ช่วยได้จริงคือให้นมบ่อยๆ และคอยสังเกตสีผิว การกิน ฉี่ และอึของลูก

  • ให้นมวันละ 8 ถึง 12 ครั้ง ตามที่ NHS แนะนำ ลูกยิ่งได้นมพอ ยิ่งอึบ่อย ยิ่งขับบิลิรูบินออกได้ดี
  • นับผ้าอ้อม ถ้าฉี่น้อยหรืออึน้อยผิดปกติ อาจแปลว่าได้นมไม่พอ (ดู สัญญาณว่าลูกได้นมแม่พอ)
  • ดูสีผิวในแสงธรรมชาติ กดผิวหน้าผากหรือปลายจมูกเบาๆ แล้วปล่อย ดูว่าเหลืองไหม และดูตาขาว
  • สังเกตว่าเหลืองลามลงไปถึงไหน สีเหลืองมักเริ่มที่หน้าแล้วลามลงอก ท้อง ขา ยิ่งลามลงต่ำ ยิ่งควรให้หมอวัดค่า
  • ไม่ให้น้ำเปล่าหรือน้ำกลูโคสเอง ทารกเล็กควรได้นมเป็นหลัก ถ้าคิดว่านมไม่พอ ปรึกษาหมอหรือพยาบาลก่อนค่ะ

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

Quick Answer: ถ้าลูกเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรก เหลืองมากขึ้นเร็ว อึสีซีด ฉี่สีเข้ม หรือซึม ไม่ดูดนม ให้พาไปโรงพยาบาลเลย ไม่ต้องรอนัด

รวบรวมจาก NHS, AAP และคณะแพทยศาสตร์ศิริราช

  • เห็นว่าลูก ตัวเหลืองตั้งแต่อายุไม่ถึง 24 ชั่วโมง
  • เหลืองมากขึ้นเรื่อยๆ หรือเหลืองลามลงไปถึงท้อง แขน ขา
  • อุจจาระสีซีด สีขาวครีม หรือสีเหมือนดินน้ำมันจางๆ
  • ปัสสาวะสีเหลืองเข้มหรือสีน้ำตาล (ปัสสาวะทารกปกติควรเกือบใส)
  • ลูก ซึมมาก ปลุกยาก ไม่ค่อยดูดนม หรือดูดแล้วหลับไปเร็วผิดปกติ
  • ลูก ตัวเกร็ง แอ่นตัว ร้องเสียงแหลมผิดปกติ หรือชัก
  • ลูกมีไข้ 38 องศาขึ้นไป (อ่านเพิ่ม ลูกไม่ถึง 3 เดือนตัวร้อน)
  • ผ้าอ้อมแห้งนานผิดปกติ
  • ยังเหลืองอยู่ หลังอายุ 2 สัปดาห์ ควรนัดพบหมอเพื่อหาสาเหตุ

อึสีซีดเป็นสัญญาณที่คนมองข้ามกันบ่อยนะคะ ถ่ายรูปผ้าอ้อมเก็บไว้ให้หมอดูได้เลย

สรุปสั้นๆ ให้จำง่าย

ตัวเหลืองในทารกแรกเกิดส่วนใหญ่ไม่อันตรายและหายเอง แต่ ตาเราดูไม่ออกว่าค่าเหลืองสูงแค่ไหน ที่ช่วยลูกได้จริงคือให้นมบ่อยๆ ไปตามนัดวัดค่า และรีบไปถ้าเจอสัญญาณเตือนด้านบน ส่วนตากแดด ข้ามไปได้เลยค่ะ

ถ้าอยากเห็นภาพรวมทั้งเรื่องกิน นอน อึ ในช่วงนี้ อ่านต่อได้ที่ คู่มือ 3 เดือนแรกของลูก

ถามหมอซ้ำหลายรอบไม่ได้แปลว่าเราเป็นแม่ขี้กังวลหรอกนะ มันแปลว่าเรากำลังดูแลลูกดีที่สุดแล้วค่ะ

FAQ

คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย

  1. 01ทารกตัวเหลือง ตากแดดช่วยได้ไหม

    ไม่แนะนำค่ะ AAP ระบุว่าการพาลูกไปตากแดดไม่ใช่วิธีรักษาตัวเหลืองที่ปลอดภัย และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชระบุว่าแดดธรรมชาติรักษาภาวะตัวเหลืองไม่ได้ อีกทั้งทารกเสี่ยงตัวร้อนเกินหรือผิวไหม้ได้ง่าย

  2. 02ทารกตัวเหลืองกี่วันหาย

    ตัวเหลืองแบบปกติมักเห็นชัดช่วงวันที่ 3 ถึง 5 และส่วนใหญ่หายภายในราว 2 สัปดาห์ ลูกที่กินนมแม่บางคนอาจเหลืองนานกว่านั้นได้ แต่ถ้าเกิน 2 สัปดาห์แล้วยังเหลือง ควรพาไปให้หมอตรวจค่ะ

  3. 03ค่าเหลืองเท่าไหร่ต้องส่องไฟ

    ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน หมอจะดูค่าบิลิรูบินร่วมกับอายุของลูกเป็นชั่วโมง อายุครรภ์ตอนคลอด และปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ แล้วเทียบกับกราฟมาตรฐาน จึงควรให้หมอเป็นคนตัดสินค่ะ

  4. 04ส่องไฟรักษาตัวเหลือง อันตรายไหม

    การส่องไฟเป็นการรักษามาตรฐานที่ใช้กันทั่วโลก ใช้หลอดไฟชนิดพิเศษช่วยให้ร่างกายลูกกำจัดบิลิรูบินได้เร็วขึ้น ระหว่างส่องไฟจะมีการปิดตาและดูแลอุณหภูมิตัวลูก และคุณแม่ยังให้นมได้ตามคำแนะนำของทีมแพทย์

  5. 05ลูกตัวเหลืองจากนมแม่ ต้องหยุดให้นมไหม

    ส่วนใหญ่ไม่ต้องหยุด การให้นมบ่อยๆ วันละ 8 ถึง 12 ครั้ง ช่วยให้ลูกขับบิลิรูบินออกทางอุจจาระได้ดีขึ้น ถ้าหมอเห็นว่าควรเสริมนมผสมชั่วคราว หมอจะแนะนำเป็นรายไปค่ะ

  6. 06ดูยังไงว่าลูกตัวเหลือง

    กดผิวที่หน้าผากหรือปลายจมูกเบาๆ แล้วปล่อย ดูในแสงธรรมชาติว่าผิวตรงนั้นเป็นสีเหลืองไหม และดูตาขาว สีเหลืองมักเริ่มที่หน้าแล้วลามลงมาที่อก ท้อง และขา ยิ่งลามลงต่ำยิ่งควรให้หมอตรวจ

Ask MamaMapa

มีคำถามที่ยังหาคำตอบไม่เจอ?

พิมพ์มาได้เลย ไม่ต้องบอกชื่อ เราอ่านทุกข้อ และคำถามที่แม่ๆ ถามกันเยอะ เราจะหาหลักฐานแล้วเขียนเป็นบทความให้ค่ะ

เราไม่ใช่แพทย์ ถ้าเร่งด่วนหรือลูกไม่สบาย ปรึกษาคุณหมอหรือโทร 1669 ก่อนนะคะ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

  1. HealthyChildren.org (AAP): Jaundice in Newborns
  2. NHS: Jaundice in babies
  3. คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล: ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด
  4. ศูนย์การแพทย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่: ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด
  5. Cochrane: Sunlight for the prevention and treatment of hyperbilirubinemia in newborns

Body & Health

Tips แม่

ลูกอยู่ช่วงไหน? แตะเพื่อเปลี่ยน